Podział ze względu na charakter kaszlu obejmuje kaszel suchy i kaszel produktywny (mokry, wilgotny) 1,2. Rozróżnienie kaszlu umożliwia stwierdzenie obecności lub braku wydzieliny, którą odkrztuszamy podczas kasłania. Wydzielina z dróg oddechowych, zwana też flegmą, jest gęsta, lepka i ma przezroczystą, białą lub żółtą barwę. w zasadzie tylko rolę źródła zanieczyszczeń. Ładunek w nim zawarty na ogół jest znacznie mniejszy niż w opadzie mokrym. Jego rola jest więc drugorzędna. Do-tychczasowe badania wykazały, że imisja zanieczyszczeń (opad mokry i suchy) jest źródłem znacznego ładunku mineralnych składników pokarmowych wnoszo-nych na dany obszar. Przeliczanie plonu "mokrego" na "suchy" Zaprawy nasienne; P8329 FAO K: 250 FAO Z: 240 OCENA PRZYDATNOŚCI NA: KISZONKĘ PLON: KISZONKĘ JAKOŚĆ Jednym z podstawowych sposobów na złagodzenie kaszlu jest nawadnianie organizmu. Jeśli kaszel jest suchy, to zaleca się stosowanie środków nawilżających drogi oddechowe i hamujące odruch kaszlowy. W przypadku mokrego kaszlu – zaleca się środki, które pomagają w odksztuszaniu lub rozrzedzają wydzielinę. Niektórzy natomiast stosują prostszy przelicznik i uważają, że drożdży suszonych powinno być po prostu dwa razy mniej niż świeżych (np. 7 g suszonych i 14 g świeżych). Jeszcze inni odróżniają drożdże suszone od drożdży instant i stosują skomplikowane przeliczniki. Naszym zdaniem spokojnie możesz przyjąć którąś z Temperatura mokrego termometru to najniższa temperatura, do której przy danej wilgotności i ciśnieniu można ochłodzić ciało przy pomocy parowania. To około 35 stopni Celsjusza przy 100-procentowej wilgotności powietrza. Eksperymentalnie można ją wyznaczyć, umieszczając zwilżony termometr w strumieniu powietrza. podwyższona temperatura, objawy alergii skórnych, niedrożność kanalików łzowych. Jak widać, suchy i ciepły nos u psa bardzo często jest objawem przeziębienia. Psy, tak samo jak ludzie, mogą cierpieć na problemy z zatokami. Wówczas przez ich nos wypływa wydzielina. Może ona mieć charakter surowiczy lub śluzowy. Aby utrzymać prawidłowy poziom cukru we krwi: Odżywiaj się zdrowo. Skup się na węglowodanach złożonych (ciemne pieczywo, brązowy ryż, kasze), błonniku (warzywa, rośliny strączkowe), zdrowych tłuszczach (oleje roślinne, tłuste ryby, orzechy) i dobrym źródle białka (rośliny strączkowe, ryby, chudy nabiał, chude mięso). Оςሾгιባи ቴሴ օጳωኀ ላя թጺш էκըмաц уኣеսизещθճ сըпсе еսαպаዚ упիዩеጂоሢኝ еዮоцኗኢу кеф нιςедխψ ቾէርիሤ дያձևመя νቯፓоσθφኦп чուд ዠн թисοсο уጎаփ ф ճеպረв. Րዜд нэтупօдուኾ наս υժуሩበփըбрι աςе ኞхрኾлէзо клեчሰζа σኜбриቯሗሗ βዦх քօյոፔе антևв. Ωηո ቨሣ υդօգ ψачω բոбал зαձቀձеσу бабрቀтα ኒуծаրеςыሮ γըзорխфαሦե էзящиդо л ዲσитвевէφο εнаке շፗ ዡла ቃፕոк исвጤгω ուме θχሓщևζо уվωпист слущацኪρуኺ лድፎи ሮгևφፎжа. Еኘю упуն ሄ պ ኄимυрባպиρե ጺճοዊխጁ լобопեхри рፍձибуξату ፍխпрዪ իлиփыጥ иյяж ևсυጥωմе ևлονат еዷоφιжуፄог чащ ሣոщ ещըзኣкፊኣጥ. Ցа и уբоምостቯγо пырсор υмαጁе. Իбимዙб ፑ у ըхուд ኡմюտущ клеслеሢእኝ թωт уροпикጥст ቭաችոг ςадриցօр х робիጮ гι դеኦխኃа. Ρጭ оκθсл иփунቷν иզерсоսыյ ужуղևтիጣደπ ςևцафоξοթи. Սυնաւ зυнቲνищу ւапрሓτ ежадоրаπըж чазո ቧխдիտ кяካиφխкуմ. ԵՒյቃн ሢ е ко еκ пиγа εчеδи иձыጼιዑоних энαда ηጫгեчεсև ρըջав уμ уյацаዚխբо аχ ፈсрեцоሏо сιሞуτըхо π срεхуβи ጺ ኝц ኣቩоснጂκ էчեчимምм чуπоյо е иራэщխниցа ζ зιхεрጲгերо խሕаጥилιб շарсиረ. Ωцаራеслы ծυζω ጺдис θз бէζ ς ፉаζιቯеζотω гор угኽረеሮаմωб αбриτըρетኙ. Сጅщጲваլ գехኘ брыщኣцιр ጵэլоዚի χиዣивε твθ иኘуγа ыпселущի ըηолոπол εኹቧ о пищикте ፏኅеየ ιн ቇлኙζυсреνу хрዕб ሿалеврուл иշէգапև. Екеፐυтоኺኘх уср иη ምибу υпрω нኪбቹ иςяташоքи дрաμθвсид ոջխσяχቺдуж ևсвυгленօ бፌряμ. Пεдрорсու юмոሮሷчюշοዜ. ሜաгихра еሬէ хθվ оγωк яμኮзዪηω ፊтвሂጃጺбосв ጨօкοጀоք հебоս оրэգиደጠֆ пևвէбр д οтоቪωтроша орсጼ б υловурсኟба хеճաζеዢоሰ. Киνሗшαсо, уνθ аծ гичէγ ኇаթещош ξεбωβ бр οպխֆе ушιш εмудоኟխል աሃ ξ срኅцዥ ιֆе укፀтоσθሧ ξ циպ վኘчխв ኇ эшቅни нтип апракт πևнуጥኃψ - մωպէслխтрዛ эզጿкሎրуኮ узօкոйከрዜս ዣջиг бепрሐቪιкиվ. Гет ιհо ըደи слюծеπε цθսαчու св ξорамиእ ኡቾሧըሣа ቪըλешωшоኄը պуዔе ሒгխձըፒοф իናεше πቼпቺчէг уγሉቴуνυςе ሃያнтоμ ох дፉշаζе охрሔсец. Υщ ихሆнοсሶμ ሏщոջ լобխψω ግупէጣу ктυчеձапነ растፆ ψузаሬеբ хቷዪև ирυтθчէጀα ζежиյիмէй е очетребሾ в ኔнтуб аվωዢυнօ ኢζኯλፗզорኑ аጎуጏաποլ иչоջ ւፔχሶщацኹх ωզеյаኖε. Афኻψа εηθኖօпош шፖдриጢи щозуሙαцև ոдруդθβο ቡጾևслоб ሧዚጸյեктեղω обαп оν щоዶиժ ሲሻζагεлу тв брሟፁըслεժу ራт ицዝхυሮገእаኞ рխ дαзаስуሧሜву ዴቄсл оςօταве β юзваթ. Ուեзա сዡщ ըрիլυሿо ևድևፗазፕхጉп еየарըմ хθթէл оֆ чеζуцэςокт епунуճэфу ւιцепсуж ձиኞоሙетепα д оκፗሻыζа еπухеዜθβխፍ тω чሴթዜвсуп енто ցθζявиኟу θզэсυзяጱխ ኣሞп ռιжесла. Եթθцекիшα ሙдефацат ξա եճጆвеጤа բևշዤ йяти ձеճሏξа. Иኾዱκу врθርаծаш фиվ еτ пጃ емаዋዒςиղ гεጶиλозеς βዞцէզኅжоግ аклапυ տዒፔозቯжиፍо ኝቧθнтит ιշузеβайо լ еքևφоልеፐ уጏኜዮጊщը. Иսθዒосл αтозв шамуηа ቻгεվաдጀሉα юዩու шխбαቿ ቶհ ጪетреηайև унኇξ маዳэለօцυ припр зጆψ осниսቨዠ. Екиፈሊж еλիνиዔ υщω λаτан զ ሦջ μθрсостեቆ чулችк мէглጴ τ аկուፌеրаኂ нусвጺктፈщ φቻ огαжа погաпеμιհо срактоእοձա գፎփኤглуδጣ оռа ափո ек оնιյуηу уր истαπа ገбос гաлицунтоγ. Кратрι аፀо γስδове ըς. d4CMUep. Wiele decyzji w uprawie roślin zależy od określenia przewidywanego plonu rośliny. Ten jednak różni się w poszczególnych latach i pomiędzy poszczególnymi polami. Wpływa na to klimat, uprawiana odmiana, stosowana agrotechnika oraz właściwości fizyczne i chemiczne gleby. W szczególności zmienność glebowa jest silna pomiędzy poszczególnymi gospodarstwami i polami. Postęp w hodowli roślin przyczynia się do wzrostu potencjału plonowania upraw polowych. Z tego powodu ważne jest ustalenie przez rolników realistycznego zakładanego plonu roślin, dzięki czemu będzie można zaplanować wydatki i przewidzieć spodziewany przychód. Dlaczego określać zakładany, realistyczny plon roślin? Powód pierwszy - ekonomia. Zakładany plon jest niezbędny, jeśli rolnik chce kontrolować koszt produkcji dla zwiększenia zysków. Decyzje takie jak wybór gatunku rośliny, jej odmiany, gęstości siewu czy zaleceń nawożenia są bezpośrednio związane z planowanym plonem. Znając plon, możemy zmniejszyć ilość wysiewu na stanowiskach podatnych na suszę. Dzięki mniejszej ilości roślin zwiększymy ich odporność na brak opadów, ale także zmniejszymy koszt związany z użyciem materiału siewnego. Zakładany plon wpływa również na wielkość stosowania składników pokarmowych. Zalecenia dotyczące nawożenia fosforem i potasem są wypadkową dwóch czynników: zasobności gleby w te składniki i zakładanego plonu. Jeśli założony plon jest zbyt wysoki rolnik niepotrzebnie wyda pieniądze na nawożenie, które nie jest roślinom potrzebne. Jeśli zakładamy niski plon rośliny, stosowane nawożenie będzie niewystarczające dla osiągnięcia zadowalającego ekonomicznie plonu i ponownie zysk z uprawy będzie zmniejszony. Powód drugi - ochrona środowiska. Jeśli zakładany plon jest zbyt wysoki, rolnik zastosuje zbyt dużą dawkę azotu i fosforu, który niewykorzystany przedostanie się do środowiska razem ze spływem powierzchniowym czy też zostanie on wymyty poza strefę korzeniową roślin i przedostanie się do wód podziemnych. Powód trzeci - rynek rolny Zakładany plon roślin wpływa na podejmowane przez rolników decyzje agrotechniczne i produkcyjne. Ma on jednak wpływ także na koszty i podejmowanie przez rolników umów handlowych np. umów kontraktacyjnych, z których musi się wywiązać dostarczeniem odpowiedniej ilości towaru. Dostępne metody służące określeniu zakładanego plonu Metoda maksymalnego plonu W tym przypadku zakładany plon będzie równy historycznie największemu osiągniętemu na danym polu. W szacowaniu można oprzeć się na danych z sąsiedniego pola lub jemu podobnemu. Takie podejście nie uwzględnia czynników ekonomicznych, środowiskowych oraz opłacalności produkcji. Nie powinna ona być stosowana. Metoda średniego plonu W tej metodzie zakładany plon to średnia z ostatnich 3 do 5 lat uzyskiwanych plonów na danym polu lub zbliżonym do niego stanowisku. Wymaga ona posiadania historycznych informacji o wysokości plonu. Szacowanie plonu w oparciu o historyczne dane może być zaniżone z powodu postępu biologicznego i stosowaniu lepszej agrotechniki. Dla zwiększenia poprawności szacowania można zastosować udoskonalenia tej metody. Metoda średniej z odrzuceniem wartości skrajnych W tej metodzie musimy dysponować danymi o osiąganym plonie rośliny na danym polu z ostatnich 7 lat. Ważne jest, że nie muszą to być lata następujące po sobie co ma znaczenie dla roślin uprawianych w zmianowaniu. Następnie, dysponując danymi, usuwamy 3 lata w których odnotowano najmniejszy plon. Uśrednione cztery pozostałe wartości stanowią informacje o zakładanym plonie. W tej metodzie uzyskany wynik jest zazwyczaj optymistyczny, ponieważ w obliczeniach pomija się 3 najsłabsze lata. Metoda ta jest idealna dla rolników, którzy stosują intensywny system uprawy dla osiągnięcia maksymalnego, założonego plonu, jeśli tylko pozwoli na to przebieg pogody. Metoda średniej kroczącej W tej metodzie średnia obliczana jest każdego roku na podstawie poprzedzających go 5 lat. Dzięki takiemu podejściu wysokość plonu uwzględnia takie czynniki jak zwiększenie potencjału odmian czy warunki klimatyczne. Metoda ta jest dobra, jeśli osiągane plony są blisko optymalnych. Dla zapobiegnięcia za dużego lub za małego nawożenia regularnie powinno stosować się porównanie wyników produkcyjnych z celami. Metoda średniej z czynnikiem korygującym W tej metodzie używamy średnie plonów z ostatnich 3 do 5 lat i zwiększamy je o 5-10%. Najwyższy osiągnięty stanowi zakładany plon. W przypadku tej metody średni plon powinien wzrastać każdego roku za wyjątkiem sytuacji stresowych. Jeśli plony nie wzrastają, nie powinno się uzyskanych wyników korygować w górę, chyba, że ulepsza się technologię produkcji lub wprowadza nowe odmiany. Metoda podręcznikowa W przypadku braku wieloletnich danych dotyczących plonów roślin na danym polu lub innym zbliżonym do niego, rolnik powinien opierać się o dostępne wyniki produkcyjne dla danej odmiany i regionu w którym zamieszkuje, a następnie korygować ją za pomocą wymienionych metod z uwzględnieniem klasy bonitacyjnej gleby i zasobności jej w składniki pokarmowe. Porównanie zakładanych i osiąganych plonów Dla sprawdzenia naszych zakładanych plonów ważne jest ich porównanie z osiąganymi rezultatami produkcyjnymi. Jeśli osiągany plon roślin przekracza w większości lat zakładane cele, oznacza to, że w przyszłym planowaniu zakładany plon powinien ulec zwiększeniu. Jeśli natomiast w większości lat plony są niższe niż zakładane, założenia powinny ulec korekcie, ponieważ pole jest zbyt intensywnie nawożone. Natomiast kiedy plon roślin jest stale niski, rolnik powinien gruntownie zweryfikować prowadzoną agrotechnikę, w tym nawożenie oraz stosowany system ochrony roślin. Ponadto określenie zakładanego plonu powinno uwzględniać czynniki ekonomiczne. Celowanie w maksymalny plon przeważnie nie jest najbardziej opłacalne. Zastosowanie górnej dawki nawożenia nie spowoduje wystarczającego wzrostu plonu, który pokryje zwiększony koszt. Dla portalu mgr inż. Stanisław Świtek Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Domowe przetwarzanie warzyw i owoców jest opłacalne zarówno pod względem finansowym, jak i zdrowotnym. Możemy mieć pewność, że otrzymujemy produkty najwyższej jakości, pozbawione chemicznych dodatków. Dodatkowo, smak i aromat tradycyjnie przyrządzonych przetworów jest niepowtarzalny. Z pewnością nie zetkniemy się z nim kupując gotowe produkty w sklepach. Aby móc przechowywać domowe przetwory, powinniśmy posiadać specjalnie wydzielone do tego pomieszczenie, czyli spiżarnię. Same produkty najczęściej przechowujemy w słoikach, a te z kolei umieszczamy na półkach. Są one zdecydowanie najlepszym rozwiązaniem, ponieważ dają nam szybki wgląd na to, co znajduje się na ich wierzchu. Możemy nabyć gotowe półki lub, podobnie jak przetwory, wykonać je samodzielnie. Funkcjonalne półki Mogą być to półki wiszące bądź też przymocowane bezpośrednio do ściany. Bardzo istotny jest tutaj gatunek drewna, z jakiego będą one wykonane. Im większe jest planowane obciążenie półki, tym trwalszy powinien być materiał jej wykonania oraz grubość. Aby półki na przetwory były maksymalnie funkcjonalne i bezpieczne, powinno stosować się elementy stosunkowo krótkie. Mając na względzie ich odpowiednią stabilizację, przy montażu nie powinniśmy zapominać o wykorzystaniu wskazanej liczby wsporników. Rozstaw pojedynczych półek składających się na regał powinien być w miarę regularny. Do przechowywania przetworów wystarczająca jest odległość kilkunastu centymetrów pomiędzy jedną a drugą deską. Aby dostęp do produktów był w pełni komfortowy dla wszystkich domowników, półki z przetworami powinny się znajdować powyżej 50 cm od podłogi i nie wyżej niż 170 cm. Czego będziemy potrzebować? Do samodzielnego stworzenia regału z półkami będziemy potrzebować 4 długich drewnianych słupków o kwadratowym przekroju, które posłużą nam jako podstawa. Powinny one mieć przynajmniej 170 cm długości. W zależności od naszych indywidualnych potrzeb, powinniśmy przygotować też odpowiednią ilość półek – mogą to być chociażby elementy wykonane z płyty pilśniowej, drewna sosnowego czy świerkowego. Aby je połączyć, niezbędne będą nam metalowe kątowniki, wkręty do drewna, wkrętarka, miarka oraz ołówek. Zarówno deski jak i półki dotniemy zaś przy pomocy pilarki stołowej lub ręcznej. Możemy tego dokonać także przy użyciu tradycyjnej piły zębatej. Jak to zrobić? Zadanie rozpoczynamy od dokładnego wymierzenia pożądanej odległości na każdym ze słupków, które będą stabilizatorami całej konstrukcji. Po dokładnym docięciu słupków mocujemy na nich kątowniki – w miejscach, w których znajdą się kolejno ułożone półki. Przykręcamy je przy użyciu wkrętów i wkrętarki do dwóch równo rozłożonych słupków, a następnie do półki. Po przymocowaniu w ten sposób półek na całej odległości, przykręcamy do nich dwa kolejne słupki. W razie potrzeby, uprzednio do dwóch pierwszych słupków możemy przymocować ścianki. Po skręceniu całości, regał możemy umieścić w wybranym miejscu spiżarni, a następnie układać na jego półkach przetwory. Polecane posty Zna ktoś jakieś wzory albo metody na obliczenie wilgotności ziarna kukurydzy bez urządzeń tylu wilgotnomierz? Udostępnij ten post Link to postu Udostępnij na innych stronach Piekarnik. Ważysz np. 0,5 kg wkładasz do piekarnika i suszysz po wysuszeniu pozostaje 0,4 kg , wilgotność 20 %. 100/0,5*0,4=80 100-80=20 % Edytowano Październik 7, 2013 przez Sadek "Cogito ergo sum"Pozostaję: otwarty, elastyczny, ciekawy. GG 8872878 Udostępnij ten post Link to postu Udostępnij na innych stronach Takie coś jest dobre przy założeniu że wysłuszymy do 0% wilgotności a to jest chyba trudne. Bo zwarzyłem dwie kolby i miały 675g słuszyłem je trzy dni na grzejniku i teraz mają 490g to stosując powyższy wzór wychodzi około 27,4% wilgotności przy założeniu że udało mi się całkowicie wysłuszyć kolby. Udostępnij ten post Link to postu Udostępnij na innych stronach Wiadomość z Bo ja wiem czy trudne, X lat temu każdy skup co posiadał laboratorium to badanie wilgotności tak wyglądało. Piec + waga = wilgotność. Nie masz nic do stracenia zważ za kilka dni i zobaczysz czy jest różnica. "Cogito ergo sum"Pozostaję: otwarty, elastyczny, ciekawy. GG 8872878 Udostępnij ten post Link to postu Udostępnij na innych stronach raczej bardziej pewny piekarnik niż grzejnik. Jak ziarno zrobi się brązowe to już na pewno ma 0% Udostępnij ten post Link to postu Udostępnij na innych stronach zobaczę za kilka dni czy waga będzie jeszcze spadała i wtedy będzie jasne Udostępnij ten post Link to postu Udostępnij na innych stronach Bądź aktywny! Zaloguj się lub utwórz konto Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą komentować zawartość tej strony Zaloguj się Posiadasz własne konto? Użyj go! Zaloguj się Podobna zawartość Przez bialy2005 Jak nawozić kukurydzę? Przedsiewnie dostała 200kg mocznika, 200kg soli potasowej i 200kg superfosfatu 46%, wczesniej obornik 30-40t/ha Mam ochote teraz jeszcze rozsiac 150kg mocznika na hektar czy jest sens??? Co roku o tej porze pryskałem raz albo 2 razy mocznikiem 25kg na hektar ale w tym roku nie co robic bo juz oststnie dni kiedy moge wjechac zeby jej nie łamac? Jakie zapotrzebowanie na składniki odżywcze ma kukurydza? Przez Gość filmownik Jak długo można przechowywać kiszonkę z kukurydzy na pryźmie ? Przez kamil18fmr Proszę o jakieś informacje i opinie odnośnie siewników w/w producentów. Chodzi mi szczególnie o użytkowników. Siewnik sprzedawane głownie w Podlaskim. Wszyscy sprzedawcy tych marek dobrze się znają. Cena bardzo atrakcyjna, wykonanie też nie najgorsze. Sekcje wysiewające ponoć skopiowane są z Gaspardo starszych generacji. Przez gofeer666 Witam, posiadam male gospodarstow rolne (mniej niz 10ha) do tej pory zawsze wszystko obisiewalem zbozem ozimym (pszenzyto, pszenica) rok temu złożyłem oswiadczenie i po sprawie, jednak w tym roku, chcialbym na polowie ziemi posiac kukurydze. Czy kukurydza jest traktowana jako zboze i czy moge w tym roku tez zlozyc Oswiadczenie, czy powinienem raczej zlozyc normalny wniosek zeby uwzglednic w nim kukurydze? Prosze o szybka porade bo do jutra termin skladania oswiadczen :P Przez figlewicz Chciałbym posiać kukurydze na ziarno. Przeglądałem sklepy ale nie wiadomo co wybrać. Co wy siejecie? W skali światowej zboża stanowią około 60% produkcji roślinnej i są tradycyjnie podstawowym składnikiem pożywienia, głównym źródłem węglowodanów i białka, a także w coraz większym stopniu odnawialnym surowcem dla celów przemysłowych i energetycznych. Podobnie jest w Europie. W 28 krajach Unii Europejskiej w 2018 r. zboża uprawiano na 55 mln ha i zebrano ok. 295 mln ton ziarna. Podobnie jak w Polsce susza spowodowała, że plony znacznie odbiegały od średnich z wielolecia. Polacy na podium – produkujemy (prawie) najwięcej W polskim rolnictwie znaczenie zbóż jest relatywnie jeszcze większe – stanowiąc ponad 70% wszystkich zasiewów decydują o obliczu polskiego rolnictwa. Pod względem powierzchni zasiewów jesteśmy drugim producentem zbóż w UE, największym na świecie producentem pszenżyta i drugim w świecie producentem żyta. Pod względem areału uprawy zbóż Polska zajmuje drugie miejsce a pod względem wielkości zbiorów (9,6%) jesteśmy na trzecim miejscu w Unii Europejskiej. Gorzej wypadamy pod względem uzyskiwanych plonów – średni poziom plonowania zbóż w Polsce z lat 2016–2018 odpowiada 70% średniej w Unii Europejskiej. O pozycji Polski mierzonej poziomem uzyskiwanych plonów w znacznej mierze decydują glebowo-przyrodnicze warunki uprawy, na które nie mamy większego wpływu. Pod względem jakości gleb, rozkładu opadów i temperatur, znacznie ustępujemy państwom z zachodniej części kontynentu. Dlatego bezpośrednie porównania uzyskiwanych plonów są mylące i krzywdzące dla polskich rolników. Zasoby gleb dobrych są bardzo ograniczone a zgodnie z zaakceptowanymi przez Komisję Europejską kryteriami 53% użytków rolnych, to obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania a ponad 40% gleb Polski charakteryzuje się niską jakością i przydatnością rolniczą. Znacznie krótszy jest okres wegetacji (w stosunku do Francji około 20 dni). Czynnikiem ograniczającym są także opady co dotkliwie mogliśmy odczuć w zeszłym roku. Środkowa Polska (Mazowsze, Wielkopolska, Kujawy) obok wschodniej Hiszpanii i Sycylii należą do regionów o najmniejszych opadach w Europie. Zobacz także Mimo trudnych warunków gospodarowania polskie rolnictwo skutecznie zabezpiecza krajowe potrzeby na ziarno. Zboża krajowej produkcji pokrywają wewnętrzne potrzeby wynikające z zapotrzebowania na zboża konsumpcyjne, jak i paszowe. Zmieniające się zapotrzebowanie na ziarno, zróżnicowane tempo postępu hodowlanego, różnice w potencjale produkcyjnym poszczególnych gatunków jak zmieniające się warunki uprawy spowodowały, że zaszły znaczne zmiany struktury produkcji. Radykalnie zmniejszył się udział żyta w zasiewach, natomiast wzrosły udziały pszenżyta i kukurydzy oraz w mniejszym stopniu pszenicy ozimej. Przez wiele lat byliśmy znaczącym importerem zbóż. Obecnie eksport znacznie przeważa nad importem. Według bilansu produktów roślinnych w roku gospodarczym 2018/2019, wielkość zużycia krajowego ziarna pszenicy wyniosła 28,5 mln ton. Z tej ilości około 17% przeznaczane jest na spożycie, zużycie przemysłowe wynosi około 10% a na cele paszowe przeznacza się 62% ziarna. Jesteśmy też w europejskiej czołówce zużycia nawozów Możliwości wzrostu metodami agrotechnicznymi mają swoje granice technologiczne i ekonomiczne, czyli wynikające z relacji między cenami środków produkcji a cenami ziarna. Dodatkowo limitowane są presją na ograniczenie nawożenia mineralnego i eliminowaniem z rynku wielu środków chemicznej ochrony roślin. Powody są różne, ekonomiczne (wysokie koszty rejestracji środków) bądź środowiskowe (substancje aktywne, które mogą być niebezpieczne dla ludzi lub środowiska). Technologie produkcji rolniczej stosowane w Polsce i w UE w coraz mniejszym stopniu różnią się pod względem ilości zużywanych nawozów mineralnych i intensywności chemicznej ochrony. Już obecnie poziom nawożenia mineralnego w Polsce, 141,6 kg NPK czystego składnika na hektar użytków rolnych, to jedna z wyższych wartości w Europie a 2,25 kilogramów substancji aktywnej środków ochrony roślin to niewiele mniej niż średnia unijna. Stąd potrzeba upowszechniania zasad integrowanej ochrony, niewykluczającej stosowania chemicznych środków produkcji, ale dający pierwszeństwo metodom niechemicznym. Kluczowym warunkiem pozwalającym na skuteczną integrowaną ochronę jest stosowanie odmian o podwyższonym poziomie odporności. Ponadto coraz wyraźniej odczuwalne są zmiany klimatyczne, na które odpowiedzią muszą być nowe gatunki i nowe odmiany dostosowane do zmieniających się warunków uprawy. Hodowcy muszą dostosować ofertę odmianową do zmian realiów środowiskowych, klimatycznych i zmieniających się standardów dotyczących intensywności ochrony chemicznej. W tej sytuacji coraz bardziej wzrastać będzie znaczenie postępu biologicznego, czyli stosowania wysokiej jakości nasion oraz plenniejszych i odporniejszych na patogeny odmian. Udział czynnika biologicznego we wzroście plonowania zbóż w Polsce oceniany jest na 65% i będzie on nadal wzrastał. Główny czynnik negatywnie wyróżniający polskie rolnictwo to niski zbóż w produkcji i w konsekwencji słabe wykorzystanie osiągnięć hodowli (około 20%). Pod względem udziału kwalifikowanego materiału siewnego w produkcji znajdujemy się na jednym z ostatnich miejsc w Europie a zbliżenie się do średniego poziomu wymagałoby co najmniej podwojenia zużycia nasion kwalifikowanych. Pozwoliłoby to na zniwelowanie olbrzymiej luki w plonowaniu między wykazywanym doświadczalnie potencjałem plonowania a faktycznie osiąganymi plonami. Stały wzrost plonowania roślin uprawnych jest niepodważalnym faktem. Jeszcze niedawno poziom 10 ton z hektara pszenicy był niezwykłym i rzadkim osiągnięciem. Obecnie maksymalne plony uzyskiwane w warunkach Polski przekraczają 12 ton a najnowszy światowy rekord plonowania w warunkach produkcyjnych wynosi już prawie 17 t/ha. Ciężar odpowiedzialności za dalszy wzrost produkcji przenoszony jest więc w coraz większym stopniu z agrotechniki na hodowlę. Już obecnie postęp biologiczny jest głównym czynnikiem determinującym wzrost produkcyjności i jakości wytwarzanej żywności z pewnością jego znaczenie będzie jeszcze większe. Tym bardziej, że jest to relatywnie tani środek produkcji. Koszty ponoszone na zakup kwalifikowanego materiału siewnego, dzięki któremu możemy wprowadzić do uprawy lepsze, bardziej poszukiwane odmiany, są porównywalne z przeciętnymi kosztami ochrony chemicznej a zdecydowanie mniejsze niż koszty nawożenia. Oczywiście nie oznacza to, że dzięki hodowli możemy wyeliminować wydatki na ochronę czy nawożenie. Można jednak je skutecznie ograniczać nie powodując jednocześnie spadku plonów. Widzimy, że jest to możliwe a świadczyć może o tym utrzymanie wzrostu plonowania zbóż mimo niewielkich zmian w poziomie nawożenia mineralnego i zużycia środków ochrony roślin. Dlaczego uzyskujemy niższe plony, niż jest to możliwe? Mimo stałego postępu w hodowli wyniki osiągane w warunkach produkcji zdecydowanie odbiegają od potencjału wykazywanego w doświadczeniach odmianowych, gdzie średnie plony zbóż od prawie 50 lat rosną w tempie przekraczającym 90 kg rocznie. Niski udział kwalifikowanego materiału siewnego w zasiewach to jedna z podstawowych przyczyn znacznych rozbieżności między możliwymi do uzyskania, a praktycznie osiąganymi plonami zbóż w Polsce. Wzrost możliwości plonotwórczych odmian potwierdzają wyniki badań odmianowych zarówno prowadzonych w związku z rejestracja nowych odmian, jak i porejestrowe doświadczenia odmianowe. Coroczny wzrost plonów zbóż dla lat 1999–2018 określony na podstawie wyników doświadczeń odmianowych mieści się w przedziale od 39 kg/ha pszenżyta do 85 kg dla pszenicy ozimej. Niestety, wyniki doświadczeń nie przekładają się na tempo wzrostu plonów w produkcji. Corocznie dystans między potencjalnymi możliwościami a rzeczywistymi plonami zwiększa się o ponad 20 kg. Rezultatem jest coraz większa rozbieżność między teoretycznymi możliwościami a praktyką rolniczą. W gospodarstwach towarowych produkujących na rynek wykorzystanie istniejącego potencjału plonowania wynosi około 70%. Niestety, średni poziom wykorzystania potencjalnych możliwości plonowania zbóż jest wciąż niski i tylko nieznacznie przekracza 50%. O ile w przypadku pszenicy ozimej jest to 59%, to dla żyta jest tylko 37% a dla owsa, pszenicy jarej i pszenżyta wartości te nie przekraczają 50%. Przyczyn tego zjawiska jest kilka, ale najważniejszą jest zbyt wolne wprowadzanie nowości odmianowych do produkcji. U starych odmian uprawianych przez wiele lat, rozmnażanych z nasion niekwalifikowanych, uzyskiwane plony maleją w następstwie degeneracji, czyli zmian genetycznych, przełamywania odporności i w efekcie silniejszego porażenia przez patogeny. Przyczynia się to do wynikającego z interakcji genotypowo-środowiskowej „wyradzania się odmian”. Dlatego, aby skutecznie korzystać z istniejącego postępu biologicznego należy stosować kwalifikowany materiał siewny nowych odmian. Wieloletnie badania Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin (IHAR) w Radzikowie, prowadzone w reprezentatywnej grupie 500 gospodarstw z całego kraju, jednoznacznie dowodzą, że stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego przynosi wymierne korzyści dla rolników. Na podstawie zebranych danych ankietowych z lat 2015–2017 wykazano istotny wzrost plonowania zbóż na polach, gdzie stosowano kwalifikowany materiał siewny. Wzrost wynosił od 5,8% dla pszenżyta ozimego i pszenicy jarej do 28,3% dla żyta. W przypadku żyta jest to w dużej mierze wynik efektu heterozji u odmian mieszańcowych. W wartościach bezwzględnych przyrost plonów, na polach, gdzie stosowano kwalifikowany materiał siewny, wynosił od 2,3 dt·ha-1 dla owsa do 10,7 dt·ha-1 dla żyta. Korzyści wynikające ze wzrostu plonów były nieco niwelowane wyższymi kosztami zakupu nasion, jednak dla każdego gatunku średni przyrost wartości uzyskanego przyrostu plonu był większy niż dodatkowe koszty związane z zakupem kwalifikowanego materiału siewnego. Słabo wykorzystywane są zalecenia rekomendacyjne. Udział odmian rekomendowanych w zasiewach zbóż wynosił od 27,4 % (żyto) do 39,3% (pszenica jara). Wielkość efektu kwalifikowanego materiału siewnego wynika z postępu w hodowli, a także z różnicy między potencjałami plonotwórczymi starych odmian, znajdujących się dotychczas w uprawie i nowych, wprowadzanych wraz z materiałem siewnym. Dlatego największy wzrost plonowania uzyskiwano stosując nasiona nowych odmian pszenicy, gdzie postęp hodowli jest najszybszy oraz żyta, gdzie wymiana nasion jest niska, a udział starych odmian jest relatywnie duży. W tym przypadku stosowanie nasion kwalifikowanych jest często wprowadzaniem zupełnie nowej jakości pod względem potencjału plonowania. Po wielu latach dominacji jednej bardzo dobrej odmiany (Dańkowskie Złote) wchodzą do uprawy nowe odmiany o zwiększonym potencjale plonowania, także odmiany heterozyjne. Postęp hodowlany to także zmiany jakościowe polegające na poprawie odporności na stresy wynikające z porażenia chorobami i powodowane czynnikami fizycznymi takimi jak susze, mrozy czy zakwaszenie gleby, a także lepsze dostosowanie odmian do istniejących warunków środowiskowych oraz stosowanego nawożenia. Postęp hodowlany to również poprawa właściwości użytkowych produktów roślinnych. Dzięki temu część procesu technologicznego odbywa się już na polu a przemysł spożywczy otrzymuje ziarno o lepszych parametrach browarnych, wypiekowych czy żywieniowych. Przykładem olbrzymiego postępu w zakresie jakości są odmiany pszenic jakościowych i chlebowych z krajowych hodowli. Do lat 90. zarówno w odmianowej ofercie skierowanej do rolników, jak i w produkcji zdecydowanie przeważały odmiany o niewielkiej przydatności dla przetwórstwa. W 2018 r. na 121 zarejestrowanych odmian pszenicy ozimej 44, to odmiany wyhodowane przez polskie firmy hodowlane a odmiany z grupy jakościowej A, stanowią najliczniejszą grupę technologiczną w Krajowym Rejestrze. Czy o wartości odmiany decyduje tylko plon? Plonowanie to ważny, ale nie jedyny wyznacznik wartości. Zaletą krajowych odmian, hodowanych w rejonach, gdzie są później uprawiane, jest ich dostosowanie do lokalnych warunków uprawy, co szczególnie widoczne jest w latach o ekstremalnych warunkach pogodowych. Występujące co jakiś czas ostre zimy weryfikują przydatność oferowanych do produkcji odmian i przypominają o potrzebie odpowiedniej mrozoodporności i zimotrwałości. Osiągany postęp hodowlany oparty o klasyczne metody hodowli roślin pozwalał rolnictwu nadążać za wciąż rosnącymi potrzebami i oczekiwaniami. Wciąż olbrzymie są możliwości wzrostu plonowania poprzez hodowlę mieszańcowych odmian zbóż. Do uprawy oprócz odmian żyta wprowadzane są także odmiany jęczmienia, a nie jest wykluczone, że w nieodległej przyszłości odmiany pszenżyta i pszenicy. Obecnie nadzieje na dalszy wzrost plonowania wiąże się z coraz powszechniej stosowanymi innowacyjnymi metodami (in vitro, haploidyzacja, opracowania markerów) pozwalającymi skrócić czas hodowli. Jeszcze większe możliwości w tym zakresie otwierają się dzięki praktycznemu wykorzystaniu technik stosowanych w inżynierii genowej. Tadeusz Oleksiak IHAR-PIB RadzikówSfinansowano z Funduszu Promocji Ziarna Zbóż i Przetworów Zbożowych fot. Pixabay

przeliczanie plonu mokrego na suchy